Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ev sahipliğinde Paris’te düzenlenen yapay zekâ zirvesinde konuşan Vance, “Yapay zekâ sektörüne yönelik aşırı regülasyonun endüstriyi öldüreceğine inanıyoruz” dedi, bu alanda “ideolojik önyargılara” yer olmaması gerektiğini vurguladı:

Vance, “Trump yönetimi, yapay zekânın ekonomi, güvenlik, sağlık, ifade özgürlüğü ve daha birçok alanda devrim niteliğinde sayısız uygulamaya sahip olacağına inanıyor. Bu teknolojinin gelişimini kısıtlamak nesiller boyunca gördüğümüz en umut verici teknolojilerden birini felce uğratmak anlamına gelecektir” şeklinde konuştu.

ABD Başkan Yardımcısı, internette içerik kontrolünü “otoriter sansür” uygulamalarına benzetti, “Trump yönetimi altında Amerikalıların ifade özgürlüğünün kısıtlanmayacağını” söyledi.

Donald Trump yönetimindeki ABD yapay zekâ alanında kuralları gevşetirken Avrupa Birliği (AB) sektörü daha iyi denetlemenin yollarını arıyor. AB, Mart 2024’te ilk kapsamlı yapay zekâ düzenlemesini kabul etmişti. Neyin yasadışı sayılacak kadar tehlikeli olduğunu tarif eden düzenleme, bu teknolojinin suçlu profilleri çıkarmak için polis tarafından kullanılmasını yasaklamak gibi bir dizi sınır çiziyor.

Zirvenin ilk günü basına verdiği demeçte Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da “Hiç kural olmamasının getirdiği tehlikeler var ancak buna karşıt olarak Avrupa’nın çok fazla kural getirmesi de risk. Yenilikten korkmamalıyız” diyerek daha serbest bir yaklaşımdan yana olduğunu belirtmişti.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen Paris’teki zirvede konuştuFotoğraf: Öudovic Marin/AFP/Getty Images

ABD ve İngiltere zirve bildirisine katılmadı

Paris’te Vance’in temsil ettiği ABD, yapay zekâya dair kaygılara yanıt vermekte diğer ülkelerden ayrı düştü.

Zirve sonunda “yapay zekânın herkes için açık, kapsayıcı, şeffaf, etik, güvenli ve güvenilir olmasının sağlanması” ve bu teknolojinin “insanlar ve gezegen için sürdürülebilir hale getirilmesini” öngören bir bildiri hazırlandı. Çin, Fransa, Almanya ve Hindistan dahil 61 ülke ortak metne katıldıklarını duyururken, ABD ve İngiltere bildiriye imza atmadı.

ABD’de Musk-OpenAI savaşı

Bu arada Trump yönetiminin bir parçası olan Elon Musk, ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI firmasını satın almak üzere 97,4 milyar dolarlık teklifte bulundu.

OpenAI CEO’su Sam Altman teklife, “Hayır teşekkürler. Eğer istersen biz Twitter’ı 9,74 milyar dolara satın alabiliriz” yanıtını verdi.

Musk 2015 yılında OpenAI’nin kurucuları arasındaydı, ancak şirket ChatGPT’yi çıkarmadan önce ortaklıktan ayrıldı. Musk, Donald Trump’ın Beyaz Saray’da bir basın açıklamasıyla duyurduğu ve OpenAI’ın da parçası olduğu 500 milyar dolarlık yapay zekâ yatırımını da eleştirmişti.

Reuters,AFP / MUK,BK

Von der Leyen, gümrük vergilerinin iş dünyası için kötü; tüketiciler için ise “daha kötü” olduğunu savundu. “AB’ye yönelik gümrük vergileri yanıtsız kalmayacak” diyen Avrupa Komisyonu Başkanı, bu adıma karşılık “sert ve orantılı karşı tedbirlerin” devreye sokulacağını ifade etti.

AB’nin ekonomik çıkarlarını korumak için harekete geçeceğini belirten von der Leyen, bu önlemlerin içeriğine ilişkin ise detay vermedi. Trump’ın birinci başkanlık döneminde devreye sokulan ve Joe Biden döneminde askıya alınan kot pantolon, bourbon viskisi, motosiklet ve fıstık ezmesi gibi Amerikan ürünlerine yönelik özel tarifelerin yeniden yürürlüğe konulması olası önlemler kapsamında değerlendiriliyor.

“Kaybet-kaybet” senaryosu

AB’nin Ticaret ve Ekonomik Güvenlikten Sorumlu Komisyon üyesi Maros Sefcovic de Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada ABD’nin kararını “kaybet – kaybet senaryosu” olarak nitelendirerek eleştirdi.

Trump’ın getirdiği yeni düzenlemenin kapsamının incelendiğini belirten Sefcovic, akabinde karşı önlemlerin alınacağını ifade etti. Sefcovic, diğer yandan AB’nin mümkün olan her yerde karşılıklı faydaya yönelik çözümler bulmak amacıyla müzakerelere açık olduğunu vurguladı.

AB’nin ABD’ye çelik ihracatı, son on yılda yıllık ortalama yaklaşık 3 milyar euro olmuştu.

Trump: Artık istisna ve muafiyet yok

Trump’ın Pazartesi günü geç saatlerde imzaladığı kararname ile ABD’nin alüminyuma yönelik gümrük vergisi oranı yüzde 10’dan yüzde 25’e çıkarıldı. Kararnameyle çelik ve alüminyum için kimi ülkelere sağlanan istisnalar ve kota anlaşmalarının yanı sıra yüz binlerce ürüne özel tarife istisnaları da kaldırıldı.

Trump, “12 Mart 2025 tarihinden itibaren Arjantin, Avustralya, Kanada, Meksika, AB ülkeleri ve Birleşik Krallık’tan yapılacak tüm alüminyum ve türevlerinin ithalatının ek gümrük vergisine tabi olacağını” açıkladı. Çelik için de ayrı bir kararname yayımlayan Başkan, alüminyum tarifelerinin uygulanacağı ülkelerden yapılan tüm ithalatın yanı sıra Brezilya, Japonya ve Güney Kore’ye de bu tarifenin uygulanacağını söyledi.

Bu hamlenin metaller üzerindeki tarifeyi basitleştireceğini belirten Trump, “Böylece herkes bunun tam olarak ne anlama geldiğini anlayabilecek” ifadelerini kullandı. ABD Başkanı istisna veya muafiyet olmaksızın bu oranın yüzde 25 olduğunu kaydederek “Bu tüm ülkeler için geçerli, nereden gelirse gelsin, tüm ülkeler için” diye konuştu.

Trump, önümüzdeki iki gün içinde Amerikan mallarına tarife uygulayan tüm ülkelere yönelik karşılıklı gümrük tarifelerine ilişkin açıklama yapacağını belirterek, ilaç, otomobil ve yarı iletkenlere yönelik tarifeleri de incelediğini kaydetti.

ABD Başkanı diğer ülkelerin yeni tarifelere ilişkin olası misillime tehdidi sorusuna ise, “Umrumda değil” şeklinde yanıt verdi.

AFP,Reuters,dpa/SÖ,BK

DIHK’nın son ekonomik anketine göre, iş dünyası ekonominin 2025 yılında yüzde 0,5 oranında daralmasını bekliyor. Bu tahmin, içinde bulunduğumuz yıl için yüzde 0,3 büyüme öngören Alman hükümetinin beklentilerinin altında kalıyor.

Ankete katılan 23 bin şirketin yalnızca yüzde 26’sı ülkedeki iş ortamını “iyi” olarak değerlendirdi. Anketten çıkan sonuca göre özellikle ihracat alanında iyimserlik azalmış durumda. Firmaların yüzde 60’ı ise mevcut ekonomik ve siyasi çerçeveyi “büyük risk altında” gördüklerini ifade etti.

DIHK Genel Direktörü Helena Melnikov, seçim sonrası kurulacak hükümetten acil önlem beklediklerini söyledi. Fotoğraf: DIHK / Trang Vu

İş dünyasında yatırım ve istihdam endişesi büyüdü

DIHK’nın anket verileriyle ilgili açıklamasında, özellikle sanayi sektöründe yatırımların azaldığına dikkat çekildi. Buna göre ankete katılan işletmelerin sadece yüzde 22’si önümüzdeki dönemde yatırım yapmayı planladıklarını belirtti.

Alman ekonomisindeki gidişatın ekonomik büyümeyi frenlediğine dikkat çeken DIHK Genel Direktörü Helena Melnikov, “Şirketler artık inovasyon ve büyümeye değil, varlıklarını korumaya odaklanıyor. Bu, Almanya’nın rekabet gücü açısından kritik bir uyarı sinyali” dedi.

Zayıflayan ekonomi, iş gücü piyasasına da olumsuz yansıyor. DIHK verilerine göre, şirketlerin sadece yüzde 12’si istihdamı artırmayı planlarken yüzde 22’si çalışan sayısını azaltmayı düşünüyor.

DIHK Genel Müdürü 23 Şubat’ta yapılacak genel seçimlerden sonra iş başına gelecek hükümetten ekonomiyi yeniden canlandıracak adımlar atmasını beklediklerini belirterek “Bürokrasinin azaltılması, enerji maliyetlerinin düşürülmesi, altyapının güçlendirilmesi ve rekabetçi bir vergi politikası, Almanya’nın sürdürülebilir büyümesi için hayati öneme sahip” ifadelerini kullandı.

dpa/TY,BK

Genel kurulda paylaşılan sunumun, “Politik hayatta olağanüstü olaylar” başlıklı slaytında politikacılara, iş insanlarına ve gazetecilere yönelik yargı süreçlerine “Sorgulanıyor, Tutuklanıyor”, Türk Silahlı Kuvvetleri’nden ihraç edilen teğmenlere de “Ordudan ihraç ediliyor” ifadeleriyle dikkat çekildi.

Politik hayatta yaşanan olağanüstü olayların, toplumda endişe yarattığına ve güven sarstığına işaret edilen sunumda, tutukluluk süreçlerinin istisna değil kural haline gelme sorununun da çözülemediği belirtildi.

“Hata, suistimal ve kayırmacılık çok yaygın”

TÜSİAD Başkanı Orhan Turan da genel kurul toplantısında yaptığı konuşmada son dönemde artan kayyum uygulamalarına, gözaltı ve tutuklamalara sert eleştiriler yöneltti.

Depremlerde, yangınlarda, iş kazalarında çok sayıda vatandaşın hayatını kaybettiğine dikkat çeken ve bunun “hata, suistimal ve kayırmacılığın çok yaygın olduğunu” ortaya koyduğunu söyleyen Turan, eleştirel ifadelere ve habercilik faaliyetlerine açılan soruşturmaların da çok sıklaştığını belirtti.

TÜSİAD Başkanı Orhan Turan. Fotoğraf: privat

Orhan Turan, “10 küsur sene önceki olaylara şimdi yeni soruşturmalar açılıyor. Tutuklu milletvekillerine, siyasi parti liderlerine ve belediye başkanlarına sürekli yenileri ekleniyor. Disiplinsizlik suçuyla teğmenler hakkında ihraç kararı alınıyor fakat deprem, yangın, taciz, kadın cinayeti, iş kazası gibi kamuoyunda infial yaratan nice olayda ya suçlular bulunmuyor ya da kısa sürede serbest kalıyorlar” dedi.

Kamuoyu vicdanında suç ve ceza arasında orantısızlık kanaati oluştuğunu belirten Turan, eleştirilerini şu sözlerle sürdürdü:

“İster seçimle ister atamayla gelen kamu görevlilerinin görevlerinden alınmasının yeni örneklerine şahit oluyoruz. Üstelik yeni yasal düzenlemelerle kamu görevlilerinin Devlet Denetleme Kurulu tarafından görevden alınması ve TMSF’nin şirketlere kayyum olarak atanması mümkün oluyor. Yolsuzluk, dolandırıcılık, karaborsa haberlerinin ardı arkası kesilmiyor. Suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, galiba artık şirket kurmaktan daha kolay.”

“Sistemik risk” tehlikesi

“Kadın cinayetleri ve çocuk tacizlerinin de sonu gelmiyor. Nedir bu tırmanma? Biz niye bu hâle geldik?” sözlerini kaydeden Orhan Turan, “hukuka olan güvenin sarsılması” nedeniyle bu sorunların artmakta olduğunu ifade etti.

“Modern devletin temelinde hukukun üstünlüğü vardır. Tüm vatandaşlar kanun önünde eşittir. Devlet de hukukla bağlıdır. Her kademede yönetim keyfi değil, hukuk kurallarına göre yapılır” sözlerinin altını çizen Turan, çocuklarına ve torunlarına büyük bir miras değil, daha iyi bir gelecek bırakmak istediklerini, daha iyi bir geleceğin ise hukuka güven olmadan tesis edilemeyeceğini aktardı.

TÜSİAD Başkanı Turan, “Hukuka güven kalmazsa güvensizlik, istikrarsızlık ve belirsizlik her yere sirayet eder. Sistemik risk oluşur. Günü kurtarmak mümkün olsa da yarınlar tehlike altına girer” diye konuştu.

“Stres birikiyor”

Hukukun üstünlüğünü, hemen ve tam olarak tesis etmeden ne ekonomide ne toplumda ne iç ne de dış politikadaki sorunların çözülebileceğini kaydeden Turan, ayrıca AKP hükümetinin ekonomi politikalarına ilişkin de değerlendirmelerini aktardı.

“Sayın Bakan Mehmet Şimşek’in ekonomi programına destek veriyorsak da ekonomide her şeyin yolunda olduğunu söyleyemeyiz” diyen TÜSİAD Başkanı, enflasyonla mücadelenin hızlanması gerektiğini ifade etti, “Yoksa stres birikiyor. Enflasyonla mücadelenin maliyetine katlanmak zorlaşıyor, hem girişimciler için hem çalışanlar için. Sanayici çok zorlanıyor. İhracatçı kan ağlıyor. İthalatın cazibesi artıyor” uyarısında bulundu.

TÜSİAD Yüksek İstişare Konseyi (YİK) Başkanı Ömer Aras.Fotoğraf: ANKA

Başka ülkelerde rakipleriyle rekabet etmekte zorlandıklarını anlatan Orhan Turan sözlerini şöyle sürdürdü:

“Biz nasıl rekabet edebiliriz? Bunun matematiği nedir? Verimlilik farkı bu makası kapamaya yeter mi? Peki bugün işimizi nasıl devam ettireceğiz? Devam ettiremezsek çalışanlarımız ne olacak? Nüfus artış hızının dramatik biçimde azaldığının farkındayız. Peki, bunun verimlilikte çok daha büyük bir artışı gerektirdiğinin ne kadar farkındayız? Çalışan sayısı artmadan, nitelik yükselmeden, verimlilik hızlanmadan, katma değer artmadan nasıl büyüyeceğiz? Bunu açıklayan bir teori var mı?”

“Zamanımız kalmadı”

“Sussak gönlümüz razı değil” diyen Orhan Turan, “Özdemir Asaf, ‘Her şeyi zamana bıraktık, zamanımız var mı bilmeden’ demişti. Artık zamanımızın kalmadığını biliyoruz” sözleriyle de pek çok konuda yaptıkları çağrılardan sonuç alamadıklarına işaret etti.

Turan, “Dünyada büyük bir değişim yaşanıyorken önümüzde bir sıçrama fırsatı olduğunu görüyoruz. Bundan yararlanalım diyoruz ama enerjimiz boşa gidiyor. Dünyadaki değişimi yakalayamıyoruz. Artık hiçbir şeyi zamana bırakamayız. Bunun için zamanımız kalmadı” uyarısında bulundu.

“Kamunun da kemer sıkması şart”

TÜSİAD Yüksek İstişare Konseyi (YİK) Başkanı Ömer Aras da hükümetin ekonomi politikalarını eleştirdi.

“Kamunun da özel sektör şirketleri ve vatandaşlarımız gibi eşit düzeyde kemer sıkması şart” diyen Aras, enflasyonla mücadele için 2025 yılında kamuda yapılacak tasarrufun daha etkin olmasını beklediklerini söylerken, “Devletin bütçe disiplinine uyması, kamu harcamalarını kontrol etmesi ve kamuda tasarrufu arttırması şart” sözlerini kaydetti.

“Demokrasimizi zedeledi”

Aras, belediyelere yönelik artan baskılara dikkat çekti, “Yerel seçimlerde politik gücün barış içinde el değiştirmesi, ülkemizde demokrasinin gücünü tekrar tüm dünyaya göstermiş oldu ancak seçimler sonrasında seçilmişlerin görevden alınarak atanmışların göreve getirilmesi demokrasimizi zedeledi” dedi.

Ömer Aras ayrıca ekonomide hayata geçirilmesi gereken iki ana yapısal reformun önemine vurgu yaparak bunları şöyle sıraladı:

“Birincisi, insana değer katan eğitim ve liyakat. İkincisi, hukukun üstünlüğü ve bağımsız yargı. Hedefimiz, bu reformların yarattığı güven ortamıyla beslenen ekonomik kalkınma olmalıdır. Bu iki reformu hakkıyla gerçekleştirebilirsek diğer tüm reformlar kolaylıkla yapılabilecektir. Dünya ile rekabet edebilmemiz için özel sektörde ve kamu bürokrasisinde iyi eğitilmiş yüksek vasıflara sahip ve liyakate uygun atanmış insanlar olması şart. Ayrıca bilimde, sanatta, sporda, tüm alanlarda ileri gitmek için her şeyden önce nitelikli insan gerekiyor. İyi yetişmiş insanlar hukukun üstünlüğünün ve adil yargının olduğu bir ortamda çalıştığı takdirde ekonomi başta olmak üzere her konuda başarının yolu açılacaktır. Bu konuda toplumsal fikir birliğine ihtiyacımız var.”

“Türkiye açısından önemli bir kavşaktayız”

İçinde bulunulan sürecin dünya için olduğu kadar Türkiye için de önemli bir kavşak olduğunu kaydeden Ömer Aras, ekonomik ve siyasi gelişmelerin hem büyük fırsatlar hem de büyük riskler yarattığına dikkat çekerek şu mesajları verdi:

“Bu süreci mutlaka çok iyi yönetmeliyiz. Türkiye’mizin, dünyada sözü geçen, bölgesinde istikrarın teminatı olan, ekonomisi istikrarlı, demokrasisi sağlam, hukuk devleti ilkeleri yerleşmiş, toplumu huzurlu bir ülke olması yönünde el birliği ile çalışmalıyız. Bunu ancak hukukun üstünlüğü ve bağımsız yargının yarattığı güven ortamında iyi yetişmiş, liyakatla göreve gelmiş insanlar ve eşitlikçi bir yaklaşımla yapabiliriz. Bunu yaptığımız taktirde en önemli yapısal reformu gerçekleştirmiş olacağız. Bizi yönetenlere iyi niyetle önerilerimizi aktarmak görevimizdir. Hepimiz bu doğrultuda üstümüze düşeni yerine getirmeliyiz.”

YİK Başkanı ayrıca toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin, kalkınmanın tüm boyutlarını negatif etkilediğine işaret etti.

Aras, “Kadınların ekonomik, siyasi ve toplumsal hayatta erkeklerle eşit şekilde temsil edilmesi ekonomik kalkınma, adaletsizlikle mücadele ve toplumsal refah yaratarak ilerlemenin olmazsa olmaz koşuludur” diye konuştu.

ANKA/ DA, BK

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı bugün yaptığı açıklamayla Ömer Aras hakkında dün TÜSİAD Genel Kurul’nda yaptığı konuşma nedeniyle soruşturma başlatıldığını duyurdu.

Başsavcılık açıklamasında, TÜSİAD YİK Başkanı Ömer Aras’ın konuşmasındaki, “bir kısım soruşturma ve kovuşturmalarla ilgili yargıyı telkin ve yönlendirme ile gerçeğe aykırı, kamu barışını bozmaya elverişli nitelikli sözleri” nedeniyle soruşturmanın açıldığını bildirdi.

Başsavcılığın hakkında resen soruşturma başlattığı Aras, “adil yargılamayı etkilemeye teşebbüs ve gerçeği aykırı bilgiyi alenen yayma” suçları yöneltiliyor.

Aras ne demişti?

TÜSİAD YİK Başkanı Ömer Aras dün yaptığı konuşmada, inandıkları doğruları bıkmadan usanmadan dile getireceklerini, “Bizim görevimiz doğru bildiklerimizi söylemektir. Mevcut uygulamaları eleştirmekle kalmayıp yeni politikalar önermektir” sözleriyle ifade etti.

Ömer Aras’ın, “Ülke olarak moralimiz bozuk. Güven bunalımı yaşıyoruz. Kartalkaya’da 78 canımız yanarak hayatını kaybetti. Yangın çıkabilir ama 78 kişi ölmez. Ölüyorsa nedeni usulüne uygun yapılmayan binalar ve denetimsizliktir. Çöken bir sistemdir” sözleri gündeme damgasını vurdu.

“Ölümlerin nedeni kural tanımazlık ve denetimsizlik”

Erzincan’ın İliç ilçesindeki altın madeninde geçen sene yaşanan heyelanda hayatını kaybeden 9 işçiyi, iki yıl önceki depremde on binlerce insanın öldüğünü, 2014’te yine Soma kömür madeninde çıkan yangında 301 işçinin hayatını kaybettiğini hatırlatan Aras, “Tüm bu ve benzer ölümlerin arkasında tesis sahiplerinin yönetmeliklere uygun yatırımları maliyet nedeniyle yapmaması ve denetim eksikliği var” sözlerini kaydetti.

“Bizdeki ölümlerin nedeni maliyet odaklı kural tanımazlık ve denetimsizliktir” eleştirisinde bulunan Aras, bu ölümlerin ana nedenini “sistem bozukluğu” olarak nitelendirdi.

Ömer Aras ayrıca “Bu sistemin nasıl düzeleceği çok net bellidir…Sorumlular görevden ayrılmalı, hesap vermeli ve yerlerine yetkin kişiler gelmelidir” diye konuştu.

Politik hayatta olağanüstü olaylar

TÜSİAD YİK başkanı ayrıca son haftalarda politik hayatta da “olağanüstü olaylar” yaşandığına da dikkat çekti.

Aras şöyle konuştu: “Seçilmiş belediye başkanları görevden alınıyor yerlerine kayyum atanıyor. Bir siyasi parti lideri hakkında önce soruşturma başlatılıyor sonra farklı bir nedenle tutuklanıyor. Birçok sanatçının menajerliğini yapan bir iş kadını hakkında önce soruşturma başlatılıyor sonra farklı bir nedenle tutuklanıyor. Bir büyükşehir belediye başkanı hakkında, yaptığı konuşmalar nedeniyle basın toplantısından dakikalar sonra soruşturmalar açılıyor. Bilirkişi görüşmesini yayınlayan gazeteciler gözaltına alınıyor, genel yayın yönetmeni tutuklanıyor. Yeni mezunteğmenler ordudan ihraç ediliyor. Bu olaylarda suç vardır yoktur diyemeyiz. Ancak çok kısa sürede arka arkaya gelen bu olayların toplumda endişe yarattığını ve güveni sarstığını söyleyebiliriz. Ayrıca tutukluluğun istisna değil kural haline gelmesi gibi kangrenleşmiş bir sorunun kanunlar değişse de çözülmediğini görüyoruz. Kişiyi, bir gün dahi olsa, özgürlüğünden mahrum edecek tutuklama ve adli kontrol kararlarının, hatta gözaltı kararlarının ne denli titiz verilmesi gerektiğini yıllar sonra gelen tahliyelerde, beraat kararlarında görüyoruz. Ancak bugünkü endişe ve güvensizlik ortamına rağmen ülkemizin geleceği ile ilgili umudumuzu hiç kaybetmiyoruz. Çünkü biliyoruz ki doğru politikalarla ülkemiz kalkınır ve vatandaşlarımız kendilerini mutlu ve huzurlu hisseder.”

Belediyelere baskıya eleştiri ve reform çağrısı

Aras, belediyelere yönelik artan baskılara dikkat çekerken, “Yerel seçimlerde politik gücün barış içinde el değiştirmesi, ülkemizde demokrasinin gücünü tekrar tüm dünyaya göstermiş oldu ancak seçimler sonrasında seçilmişlerin görevden alınarak atanmışların göreve getirilmesi demokrasimizi zedeledi” diye konuştu.

TÜSİAD’ın Yüksek İstişare Konseyi (YİK) Başkanı Ömer Aras.Fotoğraf: ANKA

Ömer Aras ayrıca ekonomide hayata geçirilmesi gereken iki ana yapısal reformun önemine vurgu yaparak bunları şöyle sıraladı:

“Birincisi, insana değer katan eğitim ve liyakat. İkincisi, hukukun üstünlüğü ve bağımsız yargı. Hedefimiz, bu reformların yarattığı güven ortamıyla beslenen ekonomik kalkınma olmalıdır. Bu iki reformu hakkıyla gerçekleştirebilirsek diğer tüm reformlar kolaylıkla yapılabilecektir. Dünya ile rekabet edebilmemiz için özel sektörde ve kamu bürokrasisinde iyi eğitilmiş yüksek vasıflara sahip ve liyakate uygun atanmış insanlar olması şart. Ayrıca bilimde, sanatta, sporda, tüm alanlarda ileri gitmek için her şeyden önce nitelikli insan gerekiyor. İyi yetişmiş insanlar hukukun üstünlüğünün ve adil yargının olduğu bir ortamda çalıştığı takdirde ekonomi başta olmak üzere her konuda başarının yolu açılacaktır. Bu konuda toplumsal fikir birliğine ihtiyacımız var.”

“Türkiye açısından önemli bir kavşaktayız”

İçinde bulunulan sürecin dünya için olduğu kadar Türkiye için de önemli bir kavşak olduğunu kaydeden Ömer Aras, ekonomik ve siyasi gelişmelerin hem büyük fırsatlar hem de büyük riskler yarattığına dikkat çekerek şu mesajları verdi:

“Bu süreci mutlaka çok iyi yönetmeliyiz. Türkiye’mizin, dünyada sözü geçen, bölgesinde istikrarın teminatı olan, ekonomisi istikrarlı, demokrasisi sağlam, hukuk devleti ilkeleri yerleşmiş, toplumu huzurlu bir ülke olması yönünde el birliği ile çalışmalıyız. Bunu ancak hukukun üstünlüğü ve bağımsız yargının yarattığı güven ortamında iyi yetişmiş, liyakatla göreve gelmiş insanlar ve eşitlikçi bir yaklaşımla yapabiliriz. Bunu yaptığımız taktirde en önemli yapısal reformu gerçekleştirmiş olacağız. Bizi yönetenlere iyi niyetle önerilerimizi aktarmak görevimizdir. Hepimiz bu doğrultuda üstümüze düşeni yerine getirmeliyiz.”

DW/ DA, EC

Olası bir çözümü, son aylarda dünya gündemine damgasını vuran yapay zekada aramak mümkün. Yapay zeka teknolojisi, tanı koyma ve davranış terapilerinin yanı sıra üzerlerindeki yük giderek artan psikoterapistleri organizasyon konusunda destekleme gibi yeni olanaklar sunuyor.

Psikolojik sorularının yanıtlarını, arama motorlarına ek olarak chatbotlarda arayan kişilerin sayısının da gelecekte artması bekleniyor.

Mevcut teknolojilerin getirdiği olanaklardan biri, kişinin sorularını yazarak veya telefonu ile gayet normal konuşur gibi sorabilme imkanına sahip olması.

Erlangen-Nürnberg Üniversitesi’nde klinik psikoloji ve psikoterapi profesörü olan Johanna Löchner, yapay zekanın utanç duygusundan arınmış bir alan olduğuna dikkat çekiyor. Ruhsal hastalıklar hakkında konuşmanın hâlâ birçok toplumda bir tabu olması ve birçok insanın toplumsal açıdan utanca yol açabilecek sorunlardan ötürü psikoterapiye ihtiyaç duyduğuna dikkat çeken Löchner, “çekingen kişiler için psikoterapi görmenin” zor olabileceğini ifade ediyor.

Bu noktada da devreye yapay zeka giriyor. Çünkü yapay zeka, gerçek bir insanla konuşuyormuşsunuz izlenimi vermesine rağmen, hasta, karşısında bir terapistin oturmadığını ve en mahrem sorunlarını bir başka insanla paylaşmak zorunda kalmadığını biliyor.

Tüm bunlara rağmen yapay zekanın psikoterapinin yerini tamamıyla alamayacağı görüşünü ifade eden Löchner, ChatGPT gibi ileri yapay zeka teknolojilerinin, profesyonel terapi görüşmeleri yürütme veya tıbben güvenilir terapi planları geliştirme kabiliyetine sahip olmadığına dikkat çekiyor. Dolayısıyla yapay zekanın gelecekte psikologları işsiz bırakması, Löchner’e göre imkansız.

Yapay zekanın hastaların talepleri ve ihtiyaçlarına karşılık verebilmesi için, önce teknolojiyi geliştirme noktasında kayda değer bir yol kat edilmesi gerekiyor. Yapay zekanın bu alanda nasıl kullanılacağını düzenleyen hukuki ve etik birer çerçevenin oluşturulması da cabası.

Sorunun iyi formüle edilmesi gerekiyor

ChatGPT gibi sistemlerden iyi yanıtlar alabilmek için, soruların ve talimatların keskin ve açık biçimde formüle edilmesi şart.

Yaptığımız bir test, yapay zekanın, belirli ifade şekillerindeki detayları ve satır aralarını anlamakta ve bunlara doğru yanıtları vermekte güçlük çektiğini ortaya koyuyor. Örneğin depresyonun klasik semptomlarını ortaya koyan bir ifadeyi sokak diliyle dile getirdiğinizde, ChatGPT’nin cevabı da biraz muğlak oluyor.

ChatGPT’ye yazılan metin:

“Bana ne oluyor? Cidden çok sinirlerim bozuk. Hiçbir şey yapmak istemiyorum. Normalde yemek yemeye gidiyorum ama son zamanlarda hiç iştahım yok. Onun yerine yatakta çok vakit geçiriyorum ama ona rağmen uyuyamıyorum.”

ChatGPT’nin verdiği yanıt:

“Kendini şu anda böyle hissettiğin için üzgünüm. Bu kulağa gerçekten yorucu geliyor. Stres, kaygılar veya bir tükenmişlik dönemi, beden ve ruhu gerçekten yorabilir.”

Kendisine duygu yüklü bir metin yazılan ChatGPT’nin, kişisel ve insani bir yanıt vermek için çaba sarf ettiği görülüyor. Yapılan çeşitli testlerde, bu tür mesajlar aldığında, kişinin sorunlarından üzüntü duyduğunu dile getiren ChatGPT’nin, aynı zamanda “Son zamanlarda üzerinde çok mu yük vardı?” gibi sorular da yönelttiği gözleniyor. Yazılım aynı zamanda, kişiye “Bir dışarıya çık, temiz hava iyi gelir” veya “Biriyle dertleş” gibi önerilerde de bulunuyor.

ChatGPT’ye açık talimatlar ve belirli anahtar terimleri içeren mesajlar yazıldığındaysa durum farklılaşıyor. Sürekli yorgunluk, tükenmişlik, nefes alamama, uyku sorunları, iştahsızlık gibi tabirler içeren bir mesaj aldığında, ChatGPT’nin koyduğu tanı ve çözüm önerileri biraz keskinleşiyor:

“Bahsettiğin şey, ağır bir duygusal yorgunluğun göstergesi. Nefes alamama, kötü uyku ve iştahsızlık, sıklıkla depresiflikle bağlantılı. O yüzden sorunlarınla ilgili destek için bir doktor veya terapiste danışman doğru olur.”

11 Şubat’ta Paris’te bir araya gelen dünya liderleri, yapay zekanın geleceğini nasıl şekillendireceklerini tartıştıFotoğraf: Michel Euler/AP Photo/picture alliance

Çift terapilerinin yıldızı ChatGPT

Öte yandan kısa süre önce ABD’de yürütülen bir araştırma, ChatGPT’nin özellikle de birbirleriyle sorun yaşayan çiftlerin sıklıkla başvurduğu çift terapilerinde faydalı olabileceğini ortaya koydu.

Araştırmayı yürütenler 13 terapiste ve ChatGPT’ye 18 çifte ait terapi seanslarındaki görüşmeleri değerlendiren metinler yazdırdı.

Araştırmaya katılan 830 kişiden de bu metinleri değerlendirmeleri ve söz konusu metinlerin terapist tarafından mı yoksa ChatGPT tarafından mı yazıldığını tahmin etmeleri istendi.

Araştırmanın sonucunda, katılımcıların gerçek terapistler tarafından yazılan metinleri, ChatGPT yanıtlarından ayırmakta güçlük çektikleri tespit edildi. Daha ilgi çekici olan detaysa, katılımcıların ChatGPT’nin verdiği yanıtları, psikoterapistlerin verdiği yanıtlardan daha iyi bulması oldu.

Söz konusu çalışma, ilk bakışta yapay zekanın psikoterapistlerin yerini alabilecek durumda olduğuna dair ibareler içerdiği yorumlarına yol açtı.

Ancak hayata geçirilen deneyin tasarımını eleştiren bağımsız uzmanlar da var. Onlardan biri olan Johanna Löchner, söz konusu deneyin, “yapay zekanın psikoterapide etkili olup olamayacağı sorusuna yanıt vermek için yetersiz olduğu” görüşünde.

Freiburg Üniversitesi’nde tıp sosyolojisi alanında çalışmalar yürüten Lasse Sander de deneyi eleştiren uzmanlardan biri. Sander, “Çift terapisi, psikoterapi değildir. Psikoterapinin amacı, ruhsal bir hastalığın semptomlarını azaltmaktır” diyor.

Yapay zekanın potansiyeli büyük

Ancak Sander, bir chatbot olan ChatGPT’nin, terapi olanaklarının kısıtlı olduğu şartlar altında “devasa avantajlar” sunduğu görüşünü dile getiriyor. Sander, bu avantajları şöyle sıralıyor:

“ChatGPT, kaynakları tutumlu biçimde kullanıyor, 7/24 erişilebilir durumda ve kişiler anonim biçimde ChatGPT’ye dertlerini danışabiliyor ve bu çok çekingen olan insanlar için büyük bir avantaj. Psikolojik sorunu olan birçok kişi ücretsiz bile olsa, psikoterapi almak için uğraşmıyor.

Buna ek olarak yapay zekanın, davranış terapisi seanslarını iyileştirme potansiyeline sahip olduğu da belirtiliyor. Yapay zeka, hastaların tedavisi için egzersizler üretme veya terapi seansları arasındaki zaman diliminde ekstra bir sohbet partneri olma kabiliyetine sahip.

Freiburg Üniversitesi’nde psikoloji alanında araştırmalar yapan Markus Langer ise yapay zekanın potansiyelinin günümüzde “daha ziyade terapistlerin, gündelik idari işlerinde desteklenmesi noktasında kullanılmasının” doğru olacağı görüşünde. Langer, şu değerlendirmeyi yapıyor:

“Yapay zeka, terapistlerin sağ kolu olarak işlev görebilir. Terapiden önce ve terapi sırasında, uzun bekleme sürelerinin yarattığı boşluğu doldurabilir, kişinin sohbet edebileceği bir kişi fonksiyonu görebilir, terapinin öncesi ve sonrasında gerekli işlemleri yapabilir.”

“Yönetim Kurulu Üyemiz Sn. Tayfun Demirören, kendi şahsına ait ‘Mikare Real Estate’ şirketindeki ticari faaliyetlerinden doğan bir konuyla ilgili tutuklanmıştır” denilen açıklamada, “Söz konusu şirket, Sn. Tayfun Demirören’in şahsına aittir. Bu şirketle ilgili tüm yatırım ve borçlardan da kendisi sorumludur” ifadelerine yer verildi.

İş insanı Tayfun DemirörenFotoğraf: ANKA

Demirören Yatırım Holding’in “davaya konu olan ticari faaliyetlerle herhangi bir ilgisi veya borcunun bulunmadığı” ifade edilen açıklamada, “Sn. Tayfun Demirören’in şahsına ait olan şirket ile Demirören Yatırım Holding’in bir bağlantısının bulunmadığı, 3 Ocak 2024 tarihinde yayımladığımız basın açıklaması ile de kamuoyuna duyurulmuştur. Sn. Tayfun Demirören ile ilgili gelişme, Demirören Yatırım Holding’te büyük bir üzüntü yaratmıştır. Yüce Türk yargısına intikal eden bu konunun, adil bir şekilde sonuçlanacağına inancımız tamdır. Basına ve kamuoyuna duyurulur” denildi.

Çekleri ödeyemediği için tutuklandı

Halk TV’nin özel haberinde, iş insanı Tayfun Demirören’in 47 milyon 700 TL’lik ve 22 milyon 770 bin TL’lik iki çeki ödeyememesi üzerine hakkında arama kararı çıkarıldığı belirtildi. Dün akşam İstanbul Havalimanı’nda gözaltına alınan Demirören’in İstanbul Adliyesi’nde tutuklanarak, Marmara (Silivri) Cezaevi’ne gönderildiği aktarıldı.

Haberde Tayfun Demirören’in Almanya’da geliştirdiği Upside Berlin isim gayrimenkul projesi nedeniyle mali sıkıntı içinde olduğu, toplum borcunun 250 milyon euroyu geçtiği öne sürüldü.

Türkiye Futbol Federasyonu’nun eski başkanı Yıldırım Demirören’in kardeşi olan Tayfun Demirören, Mikare Real Estate’yi 2014 yılında kurmuştu. Berlin merkezli bir yatırım şirketi olan Mikare, şirketin internet sayfasındaki bilgilere göre gayrimenkul ve çevreye duyarlı alternatif madencilik alanlarında faaliyet gösteriyor.

DW, ANKA/JD, EC

DW Türkçe’ye engelsiz nasıl erişebilirim?